filmrecensie Oorlogswinter (2008), naar het boek van Jan Terlouw, door Marijke de Heer

Filmrecensie ‘Oorlogswinter’ (2008), naar het boek van Jan Terlouw, door Marijke de Heer

Titel van de film: Oorlogswinter

Regisseur: Martin Koolhoven

Hoofdrolspelers: Michiel van Beusekom door Martijn Lakemeier, Erica van Beusekom door Melody Klaver, Johan van Beusekom door Raymond Thiry, Dirk door Mees Peijnenburg, Jack door Jamie Campbell Bower en oom Ben door Yorick van Wageningen.

Het verhaal:

De film speelt zich af in de laatste, barre oorlogswinter van 1944-1945 in een dorpje op de Veluwe, vlakbij de IJssel. Michiel is de zoon van de burgemeester van het dorp. Zijn vriend en buurjongen Dirk neemt hem in vertrouwen over een overval, welke echter wordt verraden. Als er een Duitse soldaat dood gevonden wordt, nemen de Duitsers maatregelen. Een aantal dorpelingen, waaronder de vader van Michiel, wordt gearresteerd. Michiel hoopt op zijn vrijlating, maar zijn vader wordt voor zijn ogen gefusilleerd. Pas op het einde van de film krijgt Michiel in de gaten, dat degene die hij vertrouwde, oom Ben, de verrader is, en hij schiet hem dood.

Waardeoordeel:

Uiteraard heb ik het boek ook gelezen, maar dat is al zo lang geleden, dat ik mij de details niet meer voor de geest kan halen. Ik kijk dus ‘fris’ naar de film. Allereerst valt de sneeuw op. De oorlogswinter is een sneeuwwinter, het levert beelden op met veel sneeuw. Dat is heel sfeerbepalend: het doet guur en grimmig aan en past helemaal bij de verbeten sfeer in het laatste oorlogsjaar.

Grimmig en guur is ook de in slow motion vertoonde beelden van de fusillade van de vader van Michiel. Je ziet de sterk wisselende de emoties op zijn gezicht en je kan daar helemaal in meeleven.

Sterk is de verfilming van de twee tegenpolen: de aardige en behulpzame oom Ben en de immer nieuwsgierige, joviaal met de Duitsers kletsende Schafter. Het contrasteert ook goed met de naïviteit van Michiel, die zijn oordeel snel klaar heeft. Michiel is zeer behulpzaam, maar niet erg zwijgzaam in de huiselijke kring, hoewel toch bekend is, dat verzetsmensen zelfs hun huisgenoten niet op de hoogte brachten van hun activiteiten vanwege het gevaar. De psychologische gevolgen van de oorlogstijd vind ik wat vlak uitgewerkt in de film, er wordt niet of nauwelijks echt met elkaar gesproken.

De leeftijdscategorie voor de film is 12+, wat past bij de jongere die op zoek is naar zijn eigen identiteit. De vele confrontaties met het oorlogsgeweld maken wel, dat ik dit niet zou bekijken met brugklassers, maar eerder met tweede of derdeklassers.

Reactie op recensie 'De val' van Elle van den Boogaart (2009), Houten, Van Holkema & Warendorf

Reactie op recensie ‘De val’ door Nikki Croonen, van Elle van den Boogaart (2009), Houten, Van Holkema & Warendorf

Het boek gaat over twee jongeren, die elkaar bij toeval ontmoeten: de jongen Tycho werd gedwongen van een viaduct af te springen en kwam daarbij op het meisje Laura terecht. Laura raakt dusdanig gewond, dat ze voor langere tijd in het ziekenhuis moet blijven. Tycho mag al snel weer naar huis. De ontluikende verliefdheid tussen deze twee jongeren speelt tegen de achtergrond van een dorp waar een asielzoekerscentrum zal worden gevestigd. De jongen maakt deel uit van een jeugdbende, die de komst van het asielzoekerscentrum wil tegenhouden met gewelddadige acties. Ondanks de groepsdruk weet de jongen via het meisje hulp te organiseren en wordt de bendeleider op het nippertje ingerekend.

Net als Nikki Croonen viel ook mij de structuur op van het boek. Het doet mij echter meer denken aan filmfragmenten dan aan een dagboek. Steeds vanuit een ander personage wordt de situatie beschreven. Door voor deze vorm te kiezen krijgt het boek ook vaart, hoewel ik het in het begin wel verwarrend vond en mezelf er echt toe moest zetten om door te lezen. De gedachten van de personages worden schuin gedrukt, waardoor je je heel goed kunt inleven in de verschillende personen.

De komst van het asielzoekerscentrum is een actueel thema. Er worden eerst allerlei ‘Wilders’-argumenten aangevoerd en die worden binnen de jeugdbende niet weerlegd. Pas als Tycho hierover met Laura in gesprek raakt, dan komen er tegenargumenten. Het blijft wel een beetje in de sfeer van de hoger opgeleide bestuurders versus het laagopgeleide werkvolk. Dat vind ik wel een herkenbare tweedeling, hoewel ik me afvraag of jongeren die dit boek lezen dat ook zo ervaren.

Het wordt maar zo zijdelings aangestipt, maar de jongeren van de jeugdbende komen uit probleemgezinnen, waar ernstige problematiek speelt. Zo zijn Tycho (Spin), zijn broer Scooter en hun moeder niet verzekerd door alle problemen. De moeder kan niet voor de jongens zorgen en dus moeten zij voor zichzelf én voor hun moeder zorgen. Ze hebben dus geld nodig, behoorlijk veel geld, want medicijnen zijn duur. Kennelijk is er niemand die verder naar het gezin omkijkt, geen buren of andere familie. Helaas is ook dit een schrijnende werkelijkheid in Nederland.

Deze setting vind ik het sterke punt van dit boek, het biedt aanknopingspunten voor reflectie op grote thema’s zoals gezondheid (roken, drank), de omgang met geld en interpersoonlijke relaties. Ik ben het met Nikki Croonen eens, dat dit boek veel raakvlakken heeft voor jongeren vanaf bijvoorbeeld de tweede klas en hoger. Doordat het af en toe heel spannend is en steeds vanuit wisselend perspectief geschreven, is dit een boek wat iedere jongere inderdaad in één adem uit leest!

Reactie op recensie 'De Castraat' door Joyce Pool (Rotterdam 2013, Lemniscaat), door Herman Buurman, van Marijke de Heer

Reactie op de recensie ‘De castraat’ van Joyce Pool (Rotterdam, 2013, Lemniscaat), door Herman Buurman, van Marijke de Heer

De castraat gaat over een jongen, zoon van een leerlooier, die in het kerkkoor opvalt door zijn engelachtige stemgeluid. Zijn vader vindt de prijs te hoog voor zijn zoon om een opleiding te krijgen aan het beroemde conservatorium van Florence. Maar als zijn vader overlijdt, wordt hij meegenomen naar de barbier en wordt hij wakker in het conservatorium. Achteraf begrijpt Angelo wat zijn vader bedoelde. Hij raakt bevriend met Paolo, die hem door de eerste moeilijke tijd heenloodst. Paolo wordt echter jaloers op Angelo, vanwege de aandacht van een prins De Medici voor Angelo. Angelo vergeet zijn vriend echter niet, als hij uiteindelijk niet voor het grote geld kiest.

Net als Herman Buurman heb ik het boek in één adem uitgelezen. De wat fragmentarische schrijfstijl en het steeds wisselen van perspectief geeft voldoende afwisseling. Hoewel het een roman is, die in het verleden speelt, zou ik het geen historische roman willen noemen. Daarvoor is de sfeer van tolerantie die met name om homoseksualiteit heen hangt in het boek, te Nederlands en te twintigste-eeuws naar mijn idee. Zoals op p. 116: om me heen klonk elke nacht gezucht en opgewonden gesteun. Ook al is er sprake van dat er regelmatig jongens worden weggestuurd vanwege zelfbevlekking en sodomie, ik kan mij beter voorstellen, dat er een dusdanige sfeer van repressie heerste in zo’n gemeenschap, dat er veel jongens moeten zijn geweest die bang waren voor de gevolgen en daarom ervoor waakten daaraan mee te doen. Dat lees ik echter niet terug in dit boek.

Daarop aansluitend ben ik het met Herman Buurman eens, dat het boek psychologisch wat vlak is. Je kunt je goed voorstellen wat een worsteling het met zich mee moet brengen voor die opgroeiende jongens, dat ze tegen hun wil ontmand zijn, een traumatische operatie bovendien, en weg van hun vertrouwde omgeving moeten ze onder die omstandigheden zich staande zien te houden in een wereld vol machtsspelletjes. Zoals ook Herman Buurman al schreef: het boek doet weinig een beroep op het inlevingsvermogen van de huidige jongeren. Daarbij komt, dat deze thematiek bij de jongeren totaal niet speelt.

Wat ik niet terugvind in de recensie van Herman Buurman, is het wel wat fantastische einde. De hoofdpersoon, Angelo, walgt van de avances van de prins De Medici, en besluit impulsief met de componist Scarlatti en zijn dochter naar Napels af te reizen, na het ontslag van Scarlatti. Het zou realistischer zijn in mijn ogen, dat Angelo zich net als in het hele boek, had aangepast aan de omstandigheden. De prins had immers veel macht en invloed en had bijzonder veel in hem geïnvesteerd. Het was eveneens fantastisch, dat Rosa Scarlatti wel kiest voor Angelo. Hoewel het in het boek niet zo erg naar voren komt, waren castraten mismaakte mensen. Hun beenderen groeiden gewoon door door de castratie, waardoor ze uitzonderlijk lang en hol waren. Daardoor waren ze outcasts in de maatschappij, ze werden bespot en uitgelachen. Dat was ook de reden dat Angelo niet naar zijn geboortedorp wilde terugkeren.

 
Het boek wordt door de bibliotheek gecategoriseerd als D-boek, dus voor de leeftijd 15 tot 18. Mijns inziens is dat een juiste beoordeling, jongeren jonger dan 15 jaar zijn zeer waarschijnlijk niet geïnteresseerd in deze thematiek. Ik begrijp dus niet hoe Herman Buurman tot zijn constatering komt, dat het boek geschreven zou zijn voor jongeren tussen de 11 en 16. Ik deel zijn mening, dat dit boek erg dicht tegen volwassenen literatuur aanhangt.